حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
412
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
تظلّم نمودند ، ركن الدوله قبول فرمود ، كه به وضع « 1 » آن توقيع فرمايد ، و حكم كند . و مبلغ مشاهره در آن هنكام نه هزار دينار بوده است ، و آن را در « عقود عاملان » ذكر كرده بودند ، بر سبيل احتساب « 2 » . تا آنكاه كه براذرم أبو القسم كاتب والى شد . مال مشاهره را از اصل عقد - باذن ركن الدّوله و اجازت او ، و بعنايت أبى الفضل بن عميد - وضع كرد ، و ذكر آن بكلّى بيفتاد ، الّا مكر بآبه و رساتيق آن ، كه آن را استخراج مىكردند و مىستدند . پس از آن مشاهرهء طريذ ناهيد « 3 » را بينداختند . و پس از آن صاحب الجليل « 4 » ، - ايّده اللّه - در سنهء سبع و سبعين و ثلثمائه « 5 » ، آنچ به شهر آبه بر سرها قسمت مىكردند ، از اموالى كه از جزوم « 6 » نهاده بودند بينداخت ، و ايشانرا از آن خلاص داد .
--> ( 1 ) . وضع : برداشتن . ( 2 ) . يعنى در دفاتر ديوانى عاملان جمعكننده خراج قم ، اين مشاهرهء و ماهيانه ثبت بود ، و آنان موظّف به جمعآورى آن از مردم قم بودند ، و از آنان حسابرسى مىشده است . ( 3 ) . طريذ ناهيد يكى از آباديها و روستاهاى ميان قم و همدان بوده است ، درباره اين روستا در « فصل ششم از باب اول » تاريخ قم آمده است : ( طريذ ناهيد : اين ديه را بنام ناهيد دختر جودرز نام كردهاند ، و گله گوسفند و اسب و اشتران او بذين موضع چريدهاند ، و بذان موضع بودهاند ، و بذان جاى بسيار پشم و موى جمع شده است ، و باصطلاح عرب پشم و موى را طراز گويند . . . و نيز گويند كه آن را بذين سبب بذين لفظ نام نكردهاند ، بل كه آن را بزهره كه از ستارگان هفت گانه است نام كردهاند ، و نام آن ستاره به فارسى أناهيد است . . . ) . ( 4 ) . صاحب الجليل ، كافى الكفاة أبو القاسم اسماعيل بن عبّاد بن عبّاس طالقانى ، مشهور به صاحب بن عبّاد ، متوفاى سال 385 هجرى ، از مشاهير وزيران اديب و اديبان وزير ، كه در فضل و بلاغت و كتابت و سخنورى سرآمد روزگار خود و بعد از آن بود . آرامگاه او كه زيارتگاه است و داراى صحن و سرا و ضريح مىباشد در نزديكى مسجد جامع كهن اصفهان قرار دارد . ( 5 ) . سال 377 هجرى . ( 6 ) . جزوم : ظاهرا جمع ( جزم ) به معناى اشخاص عاجز و ناتوان از پرداخت خراج و ماليات ( نگاه كنيد به : لغتنامه دهخدا : ماده جزم ) .